متن کامل قرارداد 1921 ایران و روسیه
17 بهمن 1386 ساعت 7:10
شهاب نیوزـ عهدنامه مودت ایران و روسیه معروف به قرارداد 1921 که در 26 فوریه سال 1921 میلادی میان دولتهای وقت دو کشور امضا شد؛ صراحت غیرقابل انکاری درباره سهم ایران از دریای خزر دارد. صراحتی که متاسفانه اکنون از سوی مسکو و کشورهای حاشیه دریای خزر نادیده گرفته شده و حقوق ملت ایران و تمامیت ملی کشور را در معرض تهدید قرار داده است.
با توجه به اظهارات فروانی که این روزها پیرامون رژیم حقوقی دریای خزر صورت میگیرد؛ «شهاب نیوز» متن کامل این قرارداد را منتشر میکند. با این توضیح که برخی از مفاد این قرارداد به دلیل تغییرات سیاسی و تحولات جدید، از اعتبار افتاده و تهران آن را به رسمیت نمیشناسد.
عهدنامه مودت ایران و روسیه امضا شده در مسكو
26 فوریه 1921 میلادی
چون دولت ایران از یك طرف و دولت جمهوری اتحادی اشتراكی شوروی روسیه از طرف دیگر نهایت درجه مایل بودند كه روابط محكم و حسنه همجواری و برادری در آتیه مابین ملتین ایران و روس برقرار باشد لهذا مصمم شدند كه داخل مذاكره در این باب شده و برای این مقصود اشخاص ذیل را وكلای مختار خود نمودند.
از طرف دولت ایران علیقلیخان مشاور الممالك از طرف دولت جمهوری اتحادی اشتراكی شوروی روسیه كهارگی واسیلیویچ چیچرین و لو میخائیلویچ كاراخان وكلای مختار پس از ارائه اعتبار نامهای خود كه موافق قاعده و ترتیبات مقتضیه بوده در آنچه ذیلا ذكر میشود توافق نظر حاصل نمودند.
فصل اول
دولت شوروی روسیه مطابق بیانیههای خود راجع به مبانی سیاست روسیه نسبت به ملت ایران مندرجه در مراسلات 14 یانوار 1918 (ضمیمه 1) و 26 ایون 1919 (ضمیمه 2) یك مرتبه دیگر رسماً اعلان مینماید كه از سیاست جابرانه كه دولتهای مستعمراتی روسیه كه به اداره كارگران و دهاقین این مملكت سرنگون شدند نسبت به ایران تعقیب مینمودند قطعا صرفنظر مینماید.
نظر به آنچه گفته شد و به اشتیاق به این كه ملت ایران مستقل و سعادتمند شده و بتواند آزادانه در دارایی خود تصرفات لازمه را بنماید دولت شوروی روسیه تمام معاهدات و مقاولات و قراردادها را كه دولت تزاری روسیه با ایران منعقد نموده و حقوق ملت ایران را تضییع مینمود ملغی و از درجه اعتبار ساقط شده اعلان مینماید.
فصل دوم
دولت شوروی روسیه از سیاست دولتهای روسیه تزاری كه بدون رضایت ملل آسیا و به بهانه تامین استقلال ملل مزبوره با سایر ممالك اروپا در باب مشرق معاهداتی منعقد مینمودند كه بالنتیجه منجر به استملاك آن میگردید اظهار تنفر مینماید این سیاست جنایتكارانه را كه نه تنها استقلال ممالك آسیا را منهدم مینمود بلكه ملل زنده مشرق را طعمه حرص غارتگران اروپایی و تعدیات مرتب آنها قرار میداد دولت شوروی روسیه بدون هیچ شرطی نفی مینماید.
نظر به آنچه گفته شد و مطابق اصول مذكوره در فصل اول و چهارم این معاهده دولت شوروی روسیه استنكاف خود را از مشاركت در هر نوع اقدامی كه منجر به تضعیف و محفوظ نماندن سیادت ایران بشود اعلان نموده و كلیه معاهدات و قراردادهایی را كه دولت سابق روسیه با ممالك ثالثی به ضرر ایران و راجع به آن منعقد نموده است ملغی و از درجه اعتبار ساقط میداند.
فصل سوم
دولتین معظمتین متعاهدتین رضایت میدهند كه سر حد مابین ایران و روسیه را مطابق تعیین كمیسیون سرحدی 1881 تصدیق و رعایت نمایند ضمناً به واسطه عدم میلی كه دولت شوروی روسیه از استفاده از ثمره سیاست غاصبانه دولت تزاری سابق روسیه دارد از انتفاع از جزائر عاشوراده و جزائر دیگری كه در سواحل ولایت استرآباد ایران واقع میباشند صرفنظر كرده و همچنین قریه فیروزه را با اراضی مجاوره آن كه مطابق قرارداد 28 مای 1893 از طرف ایران به روسیه انتقال داده شده است به ایران مسترد میدارد.
دولت ایران از طرف خود رضایت میدهد كه شهر سرخس معروف به سرخس روس یا سرخس كهنه با اراضی مجاور آن كه منتهی به رودخانه سرخس میشود در تصرف روسیه باقی بماند.
طرفین معظمتین متعاهدتین با حقوق مساوی از رودخانه اترك و سایر رودخانهها و آبهای سرحدی بهرهمند خواهند شد و ضمناً برای تنظیم قطعی مسئله انتفاع از آبهای سرحدی و برای حل كلیه مسائل متنازع فیهای سرحدی و اراضی یك كیسیون مركب از نمایندگان ایران و روسیه معین خواهد شد.
فصل چهارم
با تصدیق اینكه هر یك از ملل حق دارد مقدرات سیاسی خود را بالامانع و آزادانه حل نماید هر یك از طرفین معظمتین متعاهدتین از مداخله در امور داخلی طرف مقابل صرفنظر كرده و جداً خودداری خواهد نمود.
فصل پنجم
طرفین معظمتین متعاهدتین تقبل مینمایند كه:
(1) از تركیب و یا توقف تشكیلات و یا دستجات (گروپها) به هر اسم كه نامیده شوند و یا اشخاص منفرد كه مقصود تشكیلات و اشخاص مزبوره مبارزه با ایران و روسیه و همچنین با ممالك متحده با روسیه باشد در خاك خود ممانعت نمایند و همچنین از گرفتن افراد قشونی و یا تجهیزات نفرات برای صوف قشون و یا قواء مسلحه تشكیلات مزبوره در خاك خود ممانعت نمایند.
(2) به كلیه ممالك و یا تشكیلات قطع نظر از اسم آن تشكیلات كه مقصودشان مبارزه با متعاهد معظم باشد نباید اجازه داده شود كه به خاك هر یك از طرفین معظمتین متعاهدتین تمام آنچه را كه ممكن است بر ضد متعاهد دیگر استعمال شود وارد نموده و یا عبور دهند.
(3) با تمام وسائلی كه به آن دسترس باشد از توقف قشون و یا قواء مسلحه مملكت ثالث دیگری در صورتی كه احتمال برود توقف قواء مزبور باعث تهدید سرحدات و یا منافع و یا امنیت متعاهد معظم دیگر میشود باید در خاك خود و متحدین خود ممانعت نمایند.
فصل ششم
طرفین معظمین متعاهدتین موافقت حاصل كردند كه هرگاه ممالك ثالثی بخواهند به وسیله دخالت مسلحه سیاست غاصبانه را در خاك ایران مجری دارند یا خاك ایران را مركز حملات نظامی بر ضد روسیه قرار دهند و اگر ضمنا خطری سر حدات دولت جمهوری اتحادی شوروی روسیه و یا متحدین آن را تهدید نماید و اگر حكومت ایران پس از اخطار دولت شوروی روسیه خودش نتواند این خطر را رفع نماید دولت شوروی حق خواهد داشت قشون خود را به خاك ایران وارد نماید تا اینكه برای دفاع از خود اقدامات لازمه نظامی را به عمل آورد دولت شوروی روسیه متعهد است كه پس از رفع خطر بلادرنگ قشون خود را از حدود ایران خارج نماید.
فصل هفتم
نظر به اینكه ملاحظات مذكوره در فصل ششم میتوانند همچنین در باب امنیت در بحر خزر مورد پیدا نمایند لهذا طرفین معظمتین متعاهدتین موافق هستند كه اگر در جزء افراد بحریه ایران اتباع دولت ثالثی باشند كه از بودن خود در بحربه ایران برای تعقیب مقاصد خصمانه نسبت به روسیه استفاده نمایند دولت شوروی حق خواهد داشت كه انفصال عناصر مضره مزبوره را از دولت ایران بخواهد.
فصل هشتم
دولت شوروی روسیه انصراف قطعی خود را از سیاست اقتصادی كه حكومت تزراری روسیه در شرق تعقیب مینمود و به دولت ایران نه از نقطه نظر توسعه اقتصادی و ترقی ملت ایران بلكه برای اسارت سیاسی ایران پول میداد اعلان مینماید.
بنابراین دولت شوروی روسیه از هر نوع حقوق خود نسبت به قروضی كه دولت تزاری به ایران داده است صرفنظر كرده و اینگونه استقراضها را نسخ شده و غیر قابل تأدیه میشمارد و همچنین دولت شوروی روسیه از تمام تقاضاهای راجع به انتفاع از عوائد مملكتی ایران كه وثیقه استقراضهای مذكوره بودند صرفنظر مینماید.
فصل نهم
دولت شوروی روسیه نظر به اعلان نفی سیاست مستعمراتی سرمایه داری كه باعث بدبختیها و خون ریزیهای بیشمار بوده و میباشد از انتفاع از كارهای اقتصادی روسیه تزاری كه قصد از آنها اسارت اقتصادی ایران بوده صرف نظر مینماید.
بنابراین دولت شوروی روسیه تمام نقدینه و اشیاء قیمتی و كلیه مطالبات و بدهی بانك استقراضی ایران را و همچنین كلیه دارایی منقول و غیر منقول بانك مزبور را در خاك ایران به ملكیت كامل ایران واگذار مینماید.
توضیح آنكه در شهرهایی كه مقرر است قونسولگریهای روسیه تاسیس شوند و در آنجاها خانههای متعلقه به بانك استقراضی ایران وجود داشته و مطابق همین فصل منتقل به دولت ایران میشود دولت ایران رضایت میدهد كه یكی از آن خانهها را مجاناً برای استفاده مطابق انتخاب دولت شوروی روسیه برای محل قونسولگری روسیه واگذار نماید.
فصل دهم
دولت شوروی روسیه كوشش سیاست مستعمراتی دنیا را كه در ساختن راهها و كشیدن خطوط تلگرافی در ممالك غیر برای تامین نفوذ نظامی خود بر توسعه تمدن ملل ترجیح میدهد نفی كرده و مایل است كه وسایل مراودات و مخابرات كه برای استقلال و تكمیل تمدن هر ملتی لزوم حیاتی دارد به اختیار خود ملت ایران واگذارده شود و ضمناً هم به قدر امكان خسارات وارده به ایران به واسطه قشون دولت تزاری جبران شود لهذا دولت شوروی روسیه مؤسسات روسی ذیل را بلاعوض به ملكیت قطعی ملت ایران واگذار مینماید.
1- راههای شسه از انزلی به طهران و از قزوین به همدان با تمام اراضی و ابنیه و اثاثیه متعلق به راههای مذكوره.
ب - خطوط راه آهن از جلفا به تبریز و از صوفیان به دریاچه ارومیه با تمام ابنیه و وسایل نقلیه و متعلقات دیگر.
ت - اسكلهها و انبارهای مالالتجاره وكشتیهای بخاری و كرجیها و كلیه وسایل نقلیه در دریاچه ارومی با تمام متعلقات آنها.
ث - تمام خطوط تلگرافی و تلفونی با تمام متعلقات و ابنیه و اثاثیه كه در حدود ایران به توسط دولت سابق تزاری ساخته شده است.
ج - بندر انزلی (پر) با انبارهای مالالتجاره و كارخانه چراغ برق و سایر ابنیه.
فصل یازدهم
نظر به اینكه مطابق اصول بیان شده در فصل هشتم این عهدنامه منعقده در دهم فورال 1828 مابین ایران و روسیه در تركمانچای نیز كه فصل هشتم آن حق داشتن بحریه را در بحر خزر از ایران سلب نموده بود كه از درجه اعتبار ساقط است لهذا طرفین معظمتین متعاهدتین رضایت میدهند كه از زمان امضاء این معاهده هر دو بالسویه حق كشتیرانی آزاد در زیر بیرقهای خود در بحر خزر داشته باشند.
فصل دوازدهم
دولت شوروی روسیه پس از آنكه رسما از استفاه از فواید اقتصادی كه مبتنی بر تفوق نظامی بوده صرفنظر نموده اعلان مینماید كه علاوه بر آنچه در فصول نه و ده ذكر شد سایر امتیازات نیز كه دولت سابق تزاری عنفاً برای خود و اتباع خود از دولت ایران گرفته بود از درجه اعتبار ساقط میباشد.
دولت شوروی روسیه از زمان امضاء این عهدنامه تمام امتیازات مذكور را اعم از آنكه به موقع اجرا گذارده شده باشند و با گذارده نشده باشند و تمام اراضی را كه به واسطه آن امتیازات تحصیل شدهاند به دولت ایران كه نماینده ملت ایران است واگذار مینماید.
از اراضی و مایملكی كه در ایران متعلق به دولت تزاری سابق بوده محوطه سفارت روس در طهران و در زرگنده با تمام ابنیه و اثاثیه موجوده در آنها و همچنین محوطهها و ابنیه و اثاثیه جنرال قونسولگریها و قونسولگریها و ویس قونسولگریهای سابق روسیه در ایران در تصرف روسیه باقی میماند.
توضیح آنكه دولت شوروی روسیه از حق اداره كردن قریه زرگنده كه متعلق به دولت سابق تزاری بود صرفنظر مینماید.
فصل سیزدهم
دولت ایران از طرف خود وعده میدهد كه امتیازات و مایملكی را كه مطابق این عهدنامه به ایران مسترد شده است به تصرف و اختیار و یا استفاده هیچ دولت ثالث و اتباع دولت ثالثی واگذار ننموده و تمام حقوق مذكوره را برای رفاه ملت ایران محفوظ بدارد.
فصل چهاردهم
با تصدیق اهمیت شیلات سواحل بحر خزر برای اعاشه روسیه دولت ایران پس از انقضاء اعتبار قانونی تقبلات فعلی خود نسبت به شیلات مزبوره حاضر است كه با اداره ارزاق جمهوریت اتحادی اشتراكی شوروی روسیه قراردادی در باب صید ماهی با شرایط خاصی كه تا آن زمان معین خواهد شد منعقد نماید.
همچنین دولت ایران حاضر است كه با دولت شوروی روسیه داخل مطالعه وسائلی كه حالیه نیز تا رسیدن موقع شرایط مذكوره در فوق امكان رساندن مواد شیلات مزبوره را به روسیه در نظر ادارات ارزاق جمهوری اشتراكی روسیه تامین بنماید بشود.
فصل پانزدهم
دولت شوروی روسیه نظر به اصول اعلام شده خود در باب آزادی عقاید مذهبی مایل است به تبلیغات مذهبی كه مقصود باطنی از آن اعمال نفوذ سیاسی در توده مردم و كمك به دسایس سبعانه تزاری بوده در ممالك اسلامی خاتمه دهد.
بنابراین دولت شوروی روسیه انحلال تمام هیئتهای روحانی را كه در ایران دولت سابق تزاری تاسیس كرده بود اعلان مینماید و اقدام خواهد نمود كه بعدها از روسیه به ایران اینگونه هیاتها اعزام نشوند.
دولت شوروی روسیه اراضی و ابنیه و دارایی هیئت ارتودكس را در ارومیه و همچنین تمام دارایی سایر موسسات سنخ هیئت مزبوره را بلاعوض به ملكیت دایمی ملت ایران كه دولت ایران نماینده آن است واگذار مینماید و دولت ایران اراضی و ابنیه و دارایی مزبور را به مصرف ساختن مدارس و سایر موسسات معارفی خواهد رساند.
فصل شانزدهم
نظر به مندرجات مراسله دولت شوروی به تاریخ 25 ایون 1919 (ضمیمه 2) راجع به ابطال قضاوت قونسولها اتباع روسیه ساكن ایران و همچنین اتباع ایران ساكن روسیه از تاریخ امضاء این معاهده دارای حقوق مساوی با سكنه محلی بوده و محكوم قوانین مملكت متوقف فیها خواهند بود و به تمام كارهای قضایی آنها در محاكم محلی رسیدگی خواهد شد.
فصل هفدهم
اتباع ایران در روسیه و همچنین اتباع روسیه در ایران از خدمت نظامی و تأدیه هر نوع مالیات نظامی یا عوارض نظامی معاف هستند.
فصل هیجدهم
اتباع ایران در روسیه و اتباع روسیه در ایران در آزادی مسافرت در داخله مملكت دارای حقوقی میباشند كه به اتباع دول كاملةالوداد به غیر از دول متحده با روسیه واگذار میشود.
فصل نوزدهم
طرفین معظمتین متعاهدتین در مدت قلیلی پس از امضاء این عهدنامه اقدام در تجدید روابط تجاری خواهند نمود. وسایل تنظیم واردات و صادرات مال التجاره و تأدیه قیمت آن و همچنین طرز دریافت و میزان حقوق گمركی كه از طرف ایران بر مالالتجاره روس تعلق میگیرد مطابق قرارداد خاص تجارتی كه به وسیله كمیسیون خاص از نمایندگان طرفین تشكیل خواهد شد معین خواهد گردید.
فصل بیستم
طرفین معظمتین متعاهدتین متقابلاً به همدیگر حق ترانزیت میدهند كه از طریق ایران و یا طریق روسیه به ممالك ثالثی مالالتجاره حمل نمایند ضمناً برای مالالتجاره حمل شده عوارض بیش از آنچه از مالالتجاره دول كاملةالوداد غیر از ممالك متحده با جمهوری اتحاد شوروی روسیه اخذ میشود نباید تعلق بگیرد.
فصل بیست و یكم
طرفین معظمتین متعاهدتین در اقل مدت پس از امضاء این عهدنامه اقدام در استقرار روابط تلگرافی و پستی مابین ایران و روسیه خواهند نمود شرایط روابط مذكوره در قرارداد خاص پستی و تلگرافی معین خواهد شد.
فصل بیست و دوم
برای تثبیت روابط و داودیه هم جواری و تهیه موجبات درك حسن نیت همدیگر كه پس از امضاء این عهدنامه فیمابین برقرار میشود هر یك از طرفین معظمتین متعاهدتین در پایتخت طرف مقابل نماینده مختار خواهند داشت كه چه در ایران و چه در روسیه دارای حق مصونیت خارج از مملكت (اكستری توریالیته) و سایر امتیازات مطابق قوانین بینالمللی و عادات و همچنین قواعد و مقررات جاریه در مملكتین نسبت به نمایندگان سیاسی خواهند بود.
فصل بیست و سوم
طرفین معظمتین متعاهدتین به نیت توسعه روابط مملكتی متقابلاً در نقاطی كه به رضایت طرفین معین خواهد شد تاسیس قونسولگریها خواهند نمود حقوق و صلاحیت قونسولها در قرارداد مخصوصی كه بلاتأخیر پس از امضاء این عهدنامه منعقد خواهد شد و همچنین مطابق قواعد و مقررات جاریه در هر دو مملكت نسبت به مؤسسه قونسولها معین خواهد شد.
فصل بیست و چهارم
این عهدنامه باید در ظرف سه ماه تصدیق شود مبادله تصدیقنامهها در شهر طهران حتیالامكان در مدت قلیلی به عمل خواهد آمد.
فصل بیست و پنجم
این عهدنامه به زبان فارسی و روسی در دو نسخه اصلی نوشته شده در موقع تفسیر آن هر دو نسخه معتبر میباشد.
فصل بیست و ششم
این عهدنامه فوراً پس از امضا دارای اعتبار خواهد شد.
برای تصدیق آنچه گفته شد امضاء كنندگان ذیل این عهدنامه را امضاء كرده و با مهر خود ممهور نمودند در شهر مسكو در 26 فورال 1921 تحریر شد.
