برای دمكراسی بهعنوان یك شیوه حكومتی با وجود مشكلاتی كه دارد اما از بهترینها تلقی میشود، ویژگیها، شرایط و مختصاتی را ذكر كردهاند
كه حصول عینی و عملی آنها در كشورهای مختلف متفاوت است و این تفاوت عمدتا ناشی از میزان و درجه تعمیق حاكمیت دمكراسی در آن كشورهاست؛ بدین معنی كه بهنظر میرسد در كشورهایی با سابقه بیشتر پذیرش این شیوه حكومت منطقا باید همسطح، اندازه و عمق آن بیشتر از كشورهایی باشد كه از سابقه كمتری در اعمال آن برخوردارند و البته اینكه اشاره شد یك قاعده است و بدیهی است موارد استثنا، هم در كشورهای دمكراتیكتر و هم در كشورهای كمتردمكراتیك دیده میشود.
ازجمله ویژگیهایی كه برای دمكراسیها ذكر میكنند آن است كه همانطوریكه برای مردم امكان انتخاب و گزینش و حاكمیت دادن به كسانی میسور است با لحاظ سازوكارهایی برای همان مردم هم امكان بركناری، طرد كردن و بازخواست كردن منتخبان درصورتیكه به قرارداد فیمابین عمل نكنند، وجود دارد.
بهنحوی كه منطقا كسی نمیتواند بر اسب قدرت بنشیند و بیمحابا بتازاند و مطمئن باشد كه مسئولیتی در قبال اعمال خود ندارد.
مبتنی بر آنچه مورد اشاره قرار گرفت هم گفته میشود كه سیاستمداران و مسئولان حكومت در اتاق شیشهای زندگی میكنند یعنی همه كارها و فعالیتهای آنان در معرض چشمان تیزبین نظارت است و هم نوعی اخلاق سیاسی بر قول و فعل آنان حاكمیت دارد كه بهموجب آن شفافیت و صداقت و پرهیز از رذیلتهای اخلاقی بهمثابه یك صفت نهادی شده، در آنان، به جامعه این امكان را میدهد كه بهنوعی اطمینان و یقین درخصوص صلاحیتهای فردی و شایستگیهای حرفهای مسئولان خود برسد و مطمئن شود كه كسانی از بام اطمینان آنان بالا نرفتهاند كه خدمتگزاری صادقانه را در پرتو مصلحتسنجیهای رایج، به قدرتطلبی خائنانه استحاله كرده باشند.
این است كه در دمكراسیهای جدیتر، مقامات مسئول بهواسطه مستظهر بودن به اخلاق و ملكات حرفهای و فردی، هم تلاش میكنند كه خطا نكنند و هم در صورت ارتكاب آن به هر دلیلی – توسط خودشان یا حتی توسط زیرمجموعه خودشان – شجاعانه با پذیرش خطا و عذرخواهی از آن با عنایت به مقتضیات حاكم بر جامعه خویش در مواردی جای خود را به دیگران هم میدهند تا افكار عمومی را از نگرانی و تشویش برهانند و تنفر خود را از پنهانكاری و نفاق در گفتار و عمل به نمایش بگذارند.
اگر قرار باشد همین خصلت مناسب در دمكراسیهای وفادار به اصول، در جامعهای مثل ما اعمال شود بهراستی چه اصلاحاتی كه حاصل نمیشود و چه فضاهای مناسبی كه تدارك دیده نمیشود و چه ناراحتیها و دغدغههایی كه از زندگی مردم رخت برنمیبندد و چه غیبتها، تهمتها، نمامیها و شبهاتی كه جای خود را به اخلاق انسانی نمیدهد و بالاخره چه همگراییهایی در مسائل حكومتی كه بهواسطه عدم اصرار بر پیمایش طرق ناصواب و خطا و واگرامآبانه حاصل نمیشود.
* عضو هیأت علمی دانشگاه تهران
کد مطلب : 6265
