شهاب نيوز - پاشنه آشيل پنهان در اقتصاد ايران

صنعت نفت ايران درحالي امسال ۱۰۰ سالگي خود را پشت سر مي‌گذارد كه با وجود همه فرازونشيب‌ها و تجربيات سياسي و اقتصادي فراوان، شرايط جديدي را تجربه مي‌كند. اين شرايط هرچند معلول عوامل قديمي همچون تحريم‌ها و فشارهاي بين‌المللي است اما، فضاي جديد با تشديد فشارهاي خارجي از يك سو و ضرورت توسعه صنعت نفت همراه با آغاز حركت‌هاي جديد براي تحول ساختار اقتصادي كشور از سوي ديگر الزامات نويني را روياروي صنعت نفت كشور قرارداده‌است.

اين شرايط براي صنعت نفت فرصت‌ها و درعين حال چالش‌هايي در پي‌دارد. فرصت از اين جهت كه ظرفيت‌هاي مهجور داخلي براي مديريت فني و اقتصادي صنعت نفت مورد توجه قرار گيرد و از اين طريق ارزش افزوده نفت و گاز در داخل كشور به صورت رشد توليد، افزايش درآمد، جدايي از اقتصاد نفت خام، افزايش اشتغال و نهايتا رفاه عمومي افزايش يابد و چالش از اين رو كه در صورت نداشتن يك نگاه كلان، بلندمدت، اقتصادي و فني، موقعيت ايران در بازار جهاني نفت تضعيف شده و به اين ترتيب زيان‌هاي سياسي و اقتصادي داخلي و خارجي بيش از پيش دامن‌گير كشور شود.

واقعيت اين است كه نفت در طول ۱۰۰ سال گذشته همواره پاشنه آشيل پنهان ايران بوده است كه به صورت سلبي و ايجابي آثار زيانبار خود را به كشور تحميل كرده‌است. نفت امروزه نقشي مثبت و توسعه‌گرا در اقتصاد ايران بازي نمي‌كند.

در روزهاي اخير اخبار داغي از حوزه نفت و گاز منتشر شده كه درعين اينكه برخي در نگاه اول مثبت به نظر مي‌رسد،( مانند امضاي تفاهمنامه گازپروم و شركت ملي نفت) اما در واقع نگران‌كننده است.

درشرايطي كه صنعت نفت به شدت براي توسعه و حفظ جايگاه در تكاپوي جدي براي جلب مشاركت بين‌المللي است و حيات و بالندگي خود را در تعامل گسترده با عوامل بين‌المللي جست‌وجو مي‌كند (كه كاملا درست است)، فضاي بين‌المللي براي پاسخگويي به اين انتظار با وجود ميل واقعي چندان مناسب نيست.

در دوسه سال اخير تفاهمنامه‌ها و قراردادهاي بزرگي بين ايران و برخي شركت‌هاي خارجي به امضا رسيده كه هنوز آثار عملي آنها ديده نمي‌شود.

اين نگراني وجود دارد كه ايران ناچار به عقد قراردادهايي با شركت‌هاي دست‌چندم به لحاظ توان اقتصادي، فني و مديريتي شود كه عملا سودي براي ارتقا و توسعه صنعت نفت كشور نداشته باشد.

از سوي ديگر امضاي قرارداد با شركت‌هاي بزرگ نيز اين نگراني را درپي دارد كه عملا به نتيجه نرسد و ايران فرصت‌هاي زماني را در مدارا كردن با اين شركت‌ها از دست دهد(ماجراي حضور اينپكس ژاپن در ميدان آزادگان).

آنچه ضروري است باروركردن ظرفيت‌هاي داخلي صنعت نفت است. چرا با وجود عمر ۱۰۰ ساله، صنعت نفت ايران با وجود بهره‌مندي از فرصت‌هاي طبيعي هنوز از داشتن يك شركت پيمانكار معتبر در سطح بين‌‌المللي محروم است؟

عليرضا سلطاني