شهاب نيوز - میان جنگ و مذاكره [سید محمد صادق الحسینی]

72 ساعت وقت كافی بود تا تحولات لبنان به سوی روندی جدید تغییر كند. محصول این تغییرات، تشكیل كمیته جدیدی از سوی اتحادیه عرب بدون حضور عربستان و مصر در سیر رویدادهای حل بحران لبنان بود كه در نوع خود بسیار قابل توجه است. اما روزهای سرنوشت‌سازی كه این تحول جدید را سازماندهی كرد، چگونه بود؟

دولت لبنان به ریاست فواد سنیوره پرونده‌ای را بازگشایی كرد كه حزب‌اللـه لبنان آن را به مثابه جنگ علیه مقاومت اسلامی فرض نمود. «غازی عریضی» سخنگوی دولت لبنان، همزمان با اعتصاب كارگری سراسری روز هجدهم اردیبهشت جاری در لبنان اعلام نمود كه شبكه مخابراتی و اتصالاتی حزب‌اللـه یكی از مصادیق اخلال به مصالح عمومی و دولت لبنان است و از همین رو آن را جهت پیگیری و بازداشت عناصر دست‌اندركار آن به دستگاه قضایی لبنان ارجاع دادند.

در كنار این امر دستور بركناری سرتیپ «وفیق شقیر» رئیس امنیت فرودگاه بین‌المللی رفیق حریری بیروت كه مورد اعتماد حزب‌اللـه بود نیز از سوی دولت لبنان صادر شد.

سیدحسن نصراللـه «دبیركل حزب‌اللـه» این اقدام دولت را به سرعت در شامگاه روز نوزدهم اردیبهشت‌ماه جاری پاسخ داد كه مفاهیمی روشن در آن وجود داشت: «تلاش برای اخلال و یا توقف سیستم مخابراتی مقاومت اسلامی لبنان به منزله جنگ علیه مقاومت است و حزب‌اللـه آن را پاسخ خواهد داد و از سلاح مقاومت با سلاح حمایت خواهد نمود.»

به خوبی روشن بود كه «حزب‌اللـه» قصد ورود به یك جنگ تمام‌عیار در داخل لبنان را ندارد اما شواهد نشان می‌داد كه طرف مقابل یعنی نیروهای شبه‌نظامی جنبلاط و سعید حریری در آستانه یك اقدام نظامی فراگیر علیه مقاومت برآمده‌اند.

اطلاعات و اخبار موثقی كه حزب‌اللـه به آن دست یافته بود نشان می‌داد بنا بر آن است كه با آغاز جنگ فراگیر در بیروت و سپس انتقال آن به منطق «جبل» مركز سنتی تحت كنترل «ولید جنبلاط» و سپس انتقال درگیری‌های نظامی به مناطق سنی‌نشین در شمال در شهر «طرابلس»، تراژدی جنگ «سنی- شیعه» در لبنان راه‌اندازی تا حزب‌اللـه لبنان در منطقه جنوبی پایتخت به یك محاصره عملی كشیده شود و بدین ترتیب بین فرماندهی مقاومت در بیروت و جنوب لبنان جدایی ایجاد و سپس با درخواست رسمی دولت لبنان از جامعه بین‌الملل و شورای امنیت، امكان دخالت نظامی ناوگان دریایی آمریكا موسوم به «یو اس اس كول» به منظور بمباران ضاحیه جنوبی فراهم شود.

اما همه این تحولات در سایه اقدام سریع بازدارنده حزب‌اللـه در بیروت و سپس در «جبل لبنان» در منطقه دروزی‌نشین «شویفات» و «عالیه» به شكست منجر شد. شبه‌نظامیان جناح چهارده مارس «نیروهای سعد حریری و جنبلاط» در شامگاه نوزدهم اردیبهشت‌ماه آماده بودند تا همزمان با پایان سخنرانی سیدحسن نصراللـه جنگ را آغاز كنند اما نیروهای مشترك حزب‌اللـه و سازمان امل تقریبا تمام بازوهای نظامی و تبلیغاتی اعم از مراكز «المستقبل» و مراكز رسانه‌ای وابسته به حریری را به تصرف خویش درآوردند و حتی تا محاصره مقر اقامت سعد حریری و ولید جنبلاط پیش رفتند. نظام و شالوده شبه‌نظامیان حریری در كمتر از 10 ساعت در بیروت سقوط نمود و ولید جنبلاط كه به منظور فرماندهی «جنگ جبل» علیه حزب‌اللـه آماده عزیمت از بیروت به سوی «المختاره» مركز سیاسی رهبری‌اش در منطقه دروزی‌نشین شده بود نیز به محاصره درآمد.

حزب‌اللـه به سرعت با انتقال نیروهایش به جبل، موجبات سقوط سازمان شبه‌نظامیان وابسته به ولید جنبلاط را نیز فراهم كرد. همزمان با این تحولات و ضمن انتقال اطلاعات پشت پرده طرح شروع جنگ داخلی به فرماندهی ارتش لبنان، از ورود ارتش لبنان به برنامه از قبل طراحی‌‌شده كه هدف آن مقابله ارتش با مقاومت اسلامی لبنان بود نیز جلوگیری شد و ارتش خیلی سریع خود را از جنگ جاری در خیابان‌ها دور كرد، اما حزب‌اللـه و مخالفان دولت به منظور اعلام حسن نیت خود به ارتش، هر مركزی را كه فتح كرده بودند به سرعت به ارتش لبنان تحویل دادند تا جلوی ایجاد فتنه بین ارتش و مقاومت از سویی و بین اهل سنت و شیعه از سویی دیگر را بگیرند. همه این تحولات در یك فاصله زمانی 72 ساعته رخ داد تا نشان داده شود كه درایت سیاسی حزب‌الله در این رویدادهای بسیار خطرناك بر هر گرایش نظامی دیگری می‌چربد.

سیر حوادث روشن نمود كه طرف‌های آمریكایی در پیشروی به سوی جنگ داخلی، دستی آشكار داشته‌اند. از جمله این عناصر «جیمس جفری» مسوول گردان‌های ویژه آمریكا در سازمان سیا و ژنرال ایوب از سازمان جاسوسی موساد هستند كه در بیروت مستقر بودند كه همزمان با شكست طرح گسترش جنگ داخلی لبنان، این كشور را از راه دریا ترك نمودند. جیمس جفری از معاونان «استفان هادلی» مشاور امنیت ملی آمریكا است. از سویی دیگر «ژنرال زنیفی فركش» از افسران عالی‌رتبه سازمان اطلاعات ارتش اسرائیل در یك اظهار نظر رسمی اعلام نمود كه «تلاش سه ساله طرح جنگ علیه حزب‌الله» به باد رفته است. وی تصریح كرد كه از قبل به سازمان سیا اعلام كرده بود كه نمی‌توان به حریری و جنبلاط در این طرح اعتماد كرد و می‌بایست این مسوولیت به سمیر جعجع واگذار می‌شد.

در سایه این تحولات، دولت لبنان دست به یك عقب‌نشینی آشكار زد و دستور سابق خود پیرامون شبكه مخابراتی حزب‌الله و تغییر سرتیپ وفیق شقیر را لغو كرد. همزمان با این اقدام، وزرای خارجه اتحادیه عرب در قاهره بار دیگر گرد هم آمدند تا راهی برای خروج از بحران نظامی جدید لبنان بیابند.

حزب‌الله كه هرگز خواستار توسعه دایره جنگ در داخل و استفاده از سلاح نبود به سرعت جریان را به سوی آرام‌سازی و استقبال از طرح اتحادیه عرب پیش برد و سرانجام عناصر جدیدی در بازیگردانان اتحادیه عرب ظاهر شدند كه مصداق بارز آن ریاست كمیته اتحادیه عرب به ریاست نخست‌وزیر قطر بود و این در حالی بود كه از نماینده عربستان و مصر در این كمیته دیگر خبری نبود و همین امر نشان می‌داد كه قطر «دست پیش» را در این دوره از مذاكرات با طرف‌های لبنانی به منظور پایان بحران در دست گرفته است. اكنون مذاكرات در دوحه آغاز شده است. در این مذاكرات سه موضوع در دست بررسی است:

الف- تشكیل دولت وحدت ملی لبنان
ب- تدوین قانون انتخابات جدید لبنان
ج- انتخاب رئیس‌جمهور لبنان

اكنون بسیاری امیدوارند تا این مذاكرات در دوحه به نتیجه برسد اما عدم حضور مصر و عربستان این گمانه‌زنی را افزایش داده است كه ممكن است این دو با توجه به هم‌پیمانانشان در لبنان، موجبات شكست مذاكرات را فراهم آورند.

با این همه پس از گذشت حدود دو سال از بحران لبنان، این برای اولین بار است كه سران طرف‌های سیاسی در دوحه دور یك میز می‌نشینند. آنچه اكنون بیش از پیش روشن است اینكه سیاست بازدارنده حزب‌الله و هم‌پیمانانش در «لبنان بحران‌زده» بسیار كارآمد و موثر بوده است و همین كه به رغم جو بسیار ملتهب لبنان توانسته‌اند با یك اقدام كوتاه‌مدت نظامی، بار دیگر فضای مذاكرات سیاسی را در این كشور پدید آورند به خودی خود یك پیروزی مهم سیاسی است.

با وجود این به نظر می‌رسد حتی اگر مذاكرات سیاسی دوحه نتواند به یك نتیجه نهایی منجر شود اما چه بسا یك آتش‌بس طولانی در لبنان حاكم كند، گرچه بیشتر احتمالات بر حل موفقیت‌آمیز این دور جدید از مذاكرات است. از سویی دیگر، این تحولات باعث گردید تا آمریكا نیز در یك عمل انجام‌شده قرار گیرد، چرا كه اكنون از مكانیسم صلح و سازشی در لبنان حمایت می‌كند كه یك پای ثابت آن حزب‌الله است و بی‌هیچ شبهه‌ای روشن است آمریكا كه بی‌میل نبود تا پرونده حزب‌الله در درگیری‌های نظامی اخیر برای همیشه بسته شود، اما اكنون برای جلوگیری از خسارت بیش از پیش هم‌پیمانانش، مجبور است منتظر تحولات سیاسی مذاكرات دوحه بین طرف‌های مختلف لبنانی باشد.